Blog · · 13 min lezen
Push pull legs, upper/lower of 5/3/1: een krachtschema kiezen dat je na twaalf weken nog volgt
Twee goed geschreven krachtschema’s, dezelfde persoon, dezelfde twaalf weken: de resultaten verschillen nauwelijks. Tussen twaalf weken volhouden en in week vijf stoppen zit wel een enorm verschil. Daarom vergelijkt dit artikel welk schema je echte agenda overleeft, met de progressieregels uitgeschreven.
De meeste discussies over trainingsschema’s gaan over de verkeerde variabele.
Vraag of push pull legs (PPL: duwen, trekken en benen) beter is dan upper/lower (bovenlichaam en onderlichaam op aparte dagen) en je krijgt honderd stellige antwoorden over frequentie, volumeverdeling en herstel. Dat klopt allemaal, maar bijna niets daarvan geeft de doorslag. Neem twee goed geschreven schema’s, dezelfde persoon en dezelfde twaalf weken, en je zou het verschil in je eigen logboek nauwelijks zien.
De uitkomst hangt ervan af of je het schema in week tien nog volgt: de dinsdag waarop je pas om 19:40 uit kantoor komt, de twee weken in maart waarin iedereen in huis ziek is. Daarom is de vergelijking hieronder opgebouwd rond dagen per week, de duur van een training en de specifieke manier waarop elk schema stukloopt.
Welk krachtschema moet je volgen?
| Schema | Dagen/week | Realistische duur | Progressiemodel | Frequentie per spiergroep | Past bij | Typische valkuil |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Full body 3× | 3 | 50 tot 70 min | Lineair, daarna dubbele progressie | ca. 3× | Beginners, onvoorspelbare weken, wie terugkomt na een pauze | De trainingen worden langer naarmate de squat zwaarder wordt. Van drie keer per week bijna maximaal squatten herstel je op den duur niet meer, en mensen stoppen in plaats van minder te doen. |
| Upper/lower 4× | 4 | 55 tot 75 min | Dubbele progressie, of blokken met percentages | 2× | Gevorderden met vier echt betrouwbare trainingsmomenten | De vierde dag sneuvelt, en zonder dat iemand het beslist wordt de split een scheef driedagenschema waarin de benen maar één keer aan bod komen. |
| PPL 6× | 6 | 45 tot 75 min | Dubbele progressie, meestal per oefening | 2× | Mensen die zes dagen naar de sportschool willen en een korte reistijd hebben | Mis je twee trainingen, dan loopt een vast weekschema uit de pas. De logica om gemiste trainingen in te halen stort binnen twee weken in. |
| Starting Strength / lineaire progressie voor beginners | 3 | 45 tot 75 min, groeiend | Lineair: elke training gewicht erbij | 3× | Mensen die nooit hebben getraind of lang zijn gestopt, ongeveer de eerste 3 tot 9 maanden met de stang | De lineaire fase eindigt en niemand merkt het. Sporters gaan drie of vier keer dezelfde 10% terug in gewicht, terwijl ze van model zouden moeten wisselen. |
| 5/3/1 | 3 tot 4 | 40 tot 60 min plus hulpoefeningen | Percentages van een trainingsmax, cyclus van 4 weken | 1× per hoofdoefening, ca. 2× per spiergroep met hulpoefeningen | Gevorderden die een lang schema met weinig keuzes per week willen | De eerste maand voelt licht, dus de trainingsmax wordt te hoog gezet. De AMRAP-set (zoveel mogelijk herhalingen) wordt een worsteling en levert geen extra herhalingen meer op. |
Frequentie per spiergroep maakt weinig verschil tussen deze schema’s. Full body en PPL komen uit op drie en twee keer, en als het weekvolume gelijk is, laat het onderzoek naar frequentie in geen van beide richtingen iets dramatisch zien. Het overzicht van Greg Nuckols van het onderzoek naar trainingsfrequentie op Stronger By Science (in het Engels) is de zorgvuldigste openbare samenvatting die ik ken. Twee keer per week per spiergroep is een prima standaardkeuze, en meer dan dat is het niet.
De valkuilen zijn specifiek. PPL faalt omdat zes vaste momenten de week zes plekken geven om te breken; het volume is niet het probleem. Lineaire progressie voor beginners faalt omdat die is ontworpen om te eindigen, en vrijwel niemand heeft een plan voor wat daarna komt.
Wat moet je volgens elk progressiemodel precies doen?
De split is de makkelijke helft. Het progressiemodel bepaalt wat je doet op een dinsdag waarop de stang zwaar aanvoelt, en juist daar worden de meeste zelfgeschreven schema’s vaag.
| Model | Wat je toevoegt | Wanneer | Bij een mislukte training | Deloadregel |
|---|---|---|---|---|
| Lineair | Gewicht | Elke training: in het begin meestal 2,5 kg voor het bovenlichaam en 5 kg voor het onderlichaam | Herhaal hetzelfde gewicht de volgende training. Na twee of drie mislukkingen achter elkaar ga je ongeveer 10% terug en bouw je weer op | Die stap terug is de deload. Het klassieke beginnersschema heeft geen vaste deloadweken |
| Dubbele progressie | Eerst herhalingen, dan gewicht | Alleen gewicht erbij als elke set de bovenkant van het bereik haalt. Bij 3 × 8 tot 12: blijf op het gewicht tot alle drie de sets op 12 uitkomen, tel dan de kleinste stap erbij op en ga terug naar 8 | Niets bijzonders. Herhaal het gewicht en probeer er één herhaling bij te doen. Een mislukte verhoging is een gewone week | Verlaag het gewicht ongeveer 10% of laat een week één set weg als twee of drie oefeningen tegelijk vastlopen |
| Percentages / trainingsmax (5/3/1) | Een vaste stap op de trainingsmax (je 1RM blijft ongemoeid) | Eén keer per voltooide cyclus: +2,5 kg voor het bovenlichaam, +5 kg voor het onderlichaam | Komt de AMRAP-set onder het voorgeschreven minimum aan herhalingen uit, houd de trainingsmax dan gelijk of verlaag die ongeveer 10% in de volgende cyclus | Ingebouwd. Week vier is de deload op 40/50/60% van de trainingsmax |
| Autoregulatie / RPE | Gewicht, gekozen om een doel-RPE of een aantal herhalingen in reserve (RIR) te halen | Elke set. Een topset op RPE 8, daarna back-offsets op een vast percentage lager | Geen training telt als mislukt, hooguit als lichter. Het gewicht dat vandaag RPE 8 geeft, is het voorschrift | Deload als het gewicht bij een bepaalde RPE twee of meer trainingen daalt, of vast om de 4 tot 6 weken |
Een uitgewerkt voorbeeld, want dubbele progressie is het model dat mensen goed beschrijven en daarna verkeerd uitvoeren. Roeien met dumbbells, 3 sets van 8 tot 12, met 30 kg. Training één: 12, 10, 9. Geen verhoging, want twee sets bleven onder de bovenkant. Training twee: 12, 12, 10. Nog niet. Training drie: 12, 12, 12. Nu neem je de kleinste stap die je sportschool heeft, ga je naar 32 kg en verwacht je ongeveer 9, 8, 8. Je bent niet achteruitgegaan; het bereik begint opnieuw en je klimt er weer doorheen, wat vijf weken kan duren. De andere varianten van de regel om gewicht toe te voegen, en het rekenwerk met schijven voor oefeningen waarbij 2,5 kg een te grote sprong is, staan in dubbele progressie uitgelegd (in het Engels).
Wat is 5/3/1 precies?
5/3/1 komt van Jim Wendler (in het Engels). Het kernidee is de trainingsmax (Training Max): je rekent met 85 tot 90% van je geteste 1RM (het oorspronkelijke sjabloon gebruikt 90%), zodat de percentages ook in een slechte week eerlijk blijven. Elk percentage hieronder is een percentage van de trainingsmax, niet van je werkelijke max.
| Week | Set 1 | Set 2 | Topset |
|---|---|---|---|
| 1 | 65% × 5 | 75% × 5 | 85% × 5+ |
| 2 | 70% × 3 | 80% × 3 | 90% × 3+ |
| 3 | 75% × 5 | 85% × 3 | 95% × 1+ |
| 4 (deload) | 40% × 5 | 50% × 5 | 60% × 5 |
Bij de “+” zie je de vooruitgang. Die laatste set doe je voor zoveel nette herhalingen als je in je hebt, en dat aantal is je voortgangssignaal; de vaste sets blijven altijd op dezelfde percentages. Rond je de cyclus af, tel dan 2,5 kg op bij de trainingsmaxen voor het bovenlichaam en 5 kg bij die voor het onderlichaam, en begin opnieuw. Zo leg je in één keer ongeveer een jaar training vast, en daar zit de aantrekkingskracht.
Die valkuil graaf je zelf. De eerste maand voelt makkelijk, dus mensen zetten de trainingsmax op hun echte max, of tellen elke cyclus 5 kg bij alles op. Zes cycli later is de topset één moeizame herhaling. Volg hier het advies van Wendler zelf: begin lichter dan je denkt.
Hoeveel dagen per week moet je trainen?
De ondergrens staat vast. De Amerikaanse Physical Activity Guidelines for Americans (in het Engels) raden volwassenen spierversterkende activiteit aan op twee of meer dagen per week, waarbij alle grote spiergroepen aan bod komen. In Nederland adviseren de Beweegrichtlijnen 2017 van de Gezondheidsraad volwassenen om minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. Dat is een ondergrens voor de gezondheid; kracht opbouwen vraagt meestal meer.
Voor het opbouwen van kracht zitten de meeste vol te houden schema’s op drie tot vijf dagen. Bepaal je eigen aantal wel aan de hand van wat je al deed. Open wat je ook hebt bijgehouden over de afgelopen acht weken en tel de trainingen. Zijn het er 19, dan train je iets meer dan twee dagen per week en is een PPL van zes dagen een wensdroom. Voeg pas een dag toe als de bestaande dagen een maand lang saai en betrouwbaar zijn geweest.
De fout die ik het vaakst zie, is dat mensen een schema kiezen voor de versie van zichzelf die in januari bestaat.
Wanneer eindigt een lineaire progressie voor beginners?
De bekendste versie van lineaire progressie voor beginners is Starting Strength van Mark Rippetoe (in het Engels). Lineaire progressie werkt omdat een ongetrainde sporter binnen een paar dagen herstelt van een training en zich snel genoeg aanpast om elke training gewicht toe te voegen. Dat venster bestaat echt en gaat ook weer dicht, meestal ergens tussen drie en negen maanden consequent trainen met de stang, afhankelijk van leeftijd, eten en slaap.
De gepubliceerde regel bij een stilstand is: herhaal het gewicht en ga na twee of drie mislukte trainingen achter elkaar ongeveer 10% terug en bouw weer op. De regel zegt niet hoe vaak je dat mag doen.
De vuistregel die ik gebruik: twee keer teruggaan in gewicht bij dezelfde oefening, zonder nieuw persoonlijk record ertussen, betekent dat de lineaire fase voor die oefening voorbij is. Dat geldt voor de oefening, niet voor jou of je andere oefeningen. De overhead press stagneert lang vóór de deadlift, dus de press gaat over op dubbele progressie terwijl de squat lineair doorloopt. Je kunt maandenlang beginner zijn op de ene stang en gevorderde op de andere. Wie “ben ik een beginner?” als één algemeen feit behandelt, blijft vier keer dezelfde 10% teruggaan.
Kiezen in vier vragen
- Hoeveel dagen heb je de afgelopen acht weken echt getraind? Tel de trainingen en deel door acht. Dat is je aantal dagen per week, wat je ook van plan was en hoe goed je beste maand ook was. Drie betekent full body. Vier betekent upper/lower. Zes betekent PPL, maar alleen als je eerder echt zes dagen hebt gehaald.
- Hoe lang duurt een training op je slechtste weekdag? Onder de 50 minuten passen twee dingen: full body drie keer per week, of 5/3/1 met ingekorte hulpoefeningen. Een PPL-beendag van 75 minuten krimpt niet naar 45 minuten; die sla je over. Het grootste deel van een training is rust, en hoe lang je rust tussen sets is het eerste wat je inkort: begin bij de isolatieoefeningen en blijf van de zware oefeningen af.
- Hoeveel trainingservaring heb je met precies deze oefening? Minder dan zes maanden consequent trainen met de stang: lineair. Zes maanden tot twee jaar: dubbele progressie. Daarna: cycli met percentages of autoregulatie, en reken erop dat je vooruitgang per kwartaal meet.
- Wat deed pijn en waardoor? Als vlak bankdrukken met de stang een schouder irriteert, lost geen enkele split dat op. Kies een structuur die is opgebouwd rond bewegingspatronen, zodat je de oefening kunt vervangen zonder een dag te schrappen. Een vaste lijst met oefeningen op naam maakt dat moeilijker.
Dit is trainingsinformatie, geen medisch advies. Train je om een blessure heen of heb je een aandoening die van invloed is op zwaar tillen, laat dan een zorgverlener of coach meekijken terwijl je tilt.
Waarom het logboek de doorslag geeft
Alles hierboven gaat ervan uit dat je weet wat je de vorige keer hebt gedaan, en die aanname weegt zwaarder dan alle programmering.
Lineaire progressie is het enige model uit de tweede tabel dat je uit je hoofd kunt volgen, want de regel is vorige keer plus 2,5 kg. Bij alle andere pas je een regel toe op wat je hebt opgeschreven. Dubbele progressie heeft de herhalingen van drie sets van de vorige training nodig. Een 5/3/1-cyclus heeft een trainingsmax nodig en het aantal herhalingen van elke AMRAP-set, maanden terug. Autoregulatie heeft een geschiedenis nodig van wat een bepaalde RPE je in kilo’s kostte, anders is het getal een gevoel met een cijfer achter de komma. Dat is de weinig spannende reden dat logboekapps bestaan, en de twee die ik bouw, pakken dat elk anders aan.
LiftLog is die voor de iPhone. De app bevat 40 kant-en-klare programma’s op basis van bekende schema’s, waaronder StrongLifts 5×5, Starting Strength en 5/3/1, plus push/pull/legs-splits. Elke oefening kun je een van de progressiemodellen hierboven geven: dubbele progressie, lineair, % van je trainingsmax of RPE / RIR. LiftLog vult dan elke openstaande set in met het gewicht dat het programma voorschrijft, en na de training markeert een progressieoverzicht elke oefening als ‘Vooruitgang’, ‘Vasthouden’, ‘Gemist’ of ‘Deload’. RPE is optioneel: je voegt het toe door een set na de training te bewerken, en geen set vereist het. De beperkingen: alleen iPhone en geen Apple Watch-app. De prijs is een proefperiode van zeven dagen zonder creditcard, gevolgd door een eenmalige aankoop tussen € 9,99 en € 44,99, op een niveau dat je zelf kiest. Over de redenering achter dat prijsmodel (in het Engels) gaat een apart artikel.
GymLogger X is de zusterapp, met een gratis Apple Watch-app. Trainingen loggen is gratis, en Pro kost € 1,99/maand, € 19,99/jaar of € 44,99 eenmalig. De app bestaat omdat ik een set vanaf mijn pols wilde loggen in plaats van tussen de sets mijn telefoon te pakken. Dat is het hele argument voor de app (in het Engels). GymLogger X heeft 44 kant-en-klare programma’s (6 gratis), en de gratis Smart Program Creator bouwt er een rond je materiaal, planning, doelen en blessures, met lineaire, ondulerende, blok- of golfperiodisering. Met Pro krijgt elke oefening een plateaustatus (‘Plateau’, ‘Wordt bewaakt’ of ‘Plateau voorspeld’) op basis van de trend in het geschatte 1RM, berekend op je iPhone uit je eigen logs.
Geen van beide past bij iedereen, en een aantal concurrenten lost problemen op die mijn apps laten liggen.
Sneuvelen je schema’s omdat het kiezen ervan het probleem is, dan is Fitbod de betere tool. Fitbod stelt elke training voor je samen: je opent de app en ziet wat je vandaag moet doen, afgestemd op gisteren. Betere sjablonen in een handmatig logboek vervangen dat niet. De keerzijde is dat je alleen met een abonnement kunt betalen en de redenering achter de keuzes niet kunt inzien.
Gaat het mis bij de stok achter de deur, dan heeft Hevy een royale gratis versie en een sociale feed die sommige mensen op donderdag toch naar de sportschool krijgt. Ik bouw geen sociale functies, dus voor die mensen ben ik de verkeerde studio. Strong is de meest gevestigde logboekapp in dit rijtje, met een Apple Watch-app die volledig zelfstandig werkt, en Caliber (in het Engels) koppelt je aan een menselijke coach: de enige optie in dit rijtje die je schema kan aanpassen als je week verandert.
De gids voor gym-apps zonder abonnement zet de categorie op prijsmodel op een rij; wat mijn apps verzamelen, staat op de transparantiepagina.
Samenvatting
- Volhouden weegt zwaarder dan het schema. Tussen twee goede schema’s die je twaalf weken volgt, is het verschil klein; tussen afmaken en in week vijf stoppen is het enorm.
- Tel je dagen per week, kies ze niet. Tel de trainingen van de afgelopen acht weken en deel door acht. Drie: full body. Vier: upper/lower. Zes: PPL, alleen als je eerder zes dagen hebt gehaald.
- Elke split heeft één typische valkuil. PPL loopt uit de pas na twee gemiste trainingen. Upper/lower verliest zijn vierde dag. Bij full body worden de trainingen steeds langer, tot je van drie keer per week zwaar squatten niet meer herstelt. Lineaire progressie voor beginners eindigt en niemand merkt het.
- Stem het progressiemodel per oefening af op je trainingservaring. Lineair onder zes maanden, dubbele progressie tot ongeveer twee jaar, daarna cycli met percentages in de stijl van 5/3/1 of autoregulatie met RPE.
- Dubbele progressie in één regel: blijf op het gewicht tot elke set de bovenkant van het bereik haalt, tel dan de kleinste stap erbij op en ga terug naar de onderkant.
- Alleen lineaire progressie volg je uit je hoofd. Elk ander model past een regel toe op wat je hebt opgeschreven. Of je de twaalf weken haalt, hangt daarom meer af van je logboek dan van het sjabloon.
Vragen
Veelgestelde vragen
Is push pull legs (PPL) of upper/lower beter voor een beginner?
Hoeveel dagen per week moet ik krachttrainen?
Wat is 5/3/1 en hoe werkt de progressie?
Wat is dubbele progressie?
Hoe weet ik wanneer mijn lineaire progressie als beginner voorbij is?
Kan ik push pull legs trainen als ik maar vier dagen per week kan?
Genoemd in dit artikel
Apps in dit artikel
Meer uit de blog