Blog · · 7 min lezen · Bijgewerkt
Slaaptekort inhalen: kan het, hoe snel gaat het en wat laten studies zien?
Slaaptekort is het verschil tussen de slaap die je nodig hebt en de slaap die je krijgt. Drie studies onderzochten of je dat verschil kunt inhalen en hoe lang dat duurt. Je leest wat ze vonden, wat Thuisarts en de Hersenstichting adviseren en wat er bij ploegendienst anders is.
Slaaptekort inhalen lukt maar gedeeltelijk. Studies met gezonde volwassenen laten zien dat herstel dagen kan duren en dat uitslapen in het weekend niet alles goedmaakt. Dit artikel gebruikt drie studies, adviezen van Thuisarts en de Hersenstichting en onze eigen apps. Het is geen medisch advies.
Slaaptekort heet ook wel slaapschuld. Beide woorden betekenen hetzelfde: het verschil tussen de slaap die je nodig hebt en de slaap die je krijgt.
Hoeveel slaap heb je nodig?
Hoeveel slaap iemand nodig heeft, verschilt per persoon. Volgens Thuisarts slapen de meeste volwassenen 7 tot 9 uur per nacht en ouderen 7 of 8 uur, en kan korter dan 7 uur ook normaal zijn. Je rust genoeg uit als je je overdag fit of best fit voelt en kunt doen wat je normaal op een dag doet.
Kun je slaaptekort inhalen? Wat de studies laten zien
| Studie | Wat is onderzocht | Uitkomst |
|---|---|---|
| Banks en collega’s, Sleep 2010 (in het Engels) | 159 gezonde volwassenen van 22 tot 45 jaar in het laboratorium. Vijf nachten van 4 uur in bed, daarna één herstelnacht van 0, 2, 4, 6, 8 of 10 uur in bed. Een controlegroep van 17 mensen lag elke nacht 10 uur in bed | Hoe langer de herstelnacht, hoe beter de uitkomsten. Na 10 uur in bed (8,96 uur slaap) waren de prestaties op een aandachtstest, de slaperigheid en de vermoeidheid nog niet volledig hersteld |
| Kitamura en collega’s, Scientific Reports 2016 (in het Engels) | De optimale slaapduur, bepaald met een reeks lange nachten in het laboratorium, vergeleken met de gebruikelijke slaapduur thuis | Eén uur potentieel slaaptekort had vier dagen nodig om te herstellen tot de optimale slaapduur |
| Depner en collega’s, Current Biology 2019 (in het Engels) | 36 gezonde jonge volwassenen in drie groepen: 9 uur slaapkans (controle), 5 uur slaapkans, en 5 uur in de werkweek met in het weekend vrij slapen | Uitslapen in het weekend voorkwam geen ontregeling van de stofwisseling toen het slaaptekort terugkwam |
Banks en collega’s concluderen dat volledig herstel na zulke vijf korte nachten mogelijk een langere nacht vraagt, meerdere herstelnachten of allebei. Eén nacht hielp, maar was in deze studie niet genoeg.
Hoe snel kun je slaaptekort inhalen?
Kitamura en collega’s noemen een duur: één uur tekort had vier dagen nodig. Het tekort was daar het verschil tussen de optimale slaapduur, gemeten in het laboratorium, en de gebruikelijke slaapduur thuis. Het is een uitkomst uit één studie, geen schema voor jouw week.
De Hersenstichting beschrijft wat er gebeurt na een avond laat naar bed: je lichaam probeert het tekort de volgende nacht in te halen door dieper te slapen. Ga daarom weer op tijd naar bed en sta op je gewone tijd op. Zo kom je het snelst weer in je ritme.
Uitslapen in het weekend: wat Depner vond
Depner en collega’s bootsten een werkweek na. Eén groep kreeg 9 uur slaapkans per nacht (8 personen), één groep 5 uur zonder herstel (14 personen) en één groep 5 uur in de week met een weekend vrij slapen (14 personen). In die laatste groep volgden na het weekend nog twee korte nachten.
In het weekend sliepen de deelnemers in totaal ongeveer 1,1 uur meer dan bij de start, en na het avondeten aten ze minder dan op de dagen met te weinig slaap. Na het weekend sloeg dat weer om. Bij de nieuwe korte nachten schoof hun biologische klok naar achteren, aten ze na het avondeten meer en steeg hun lichaamsgewicht. De insulinegevoeligheid van het hele lichaam, de lever en de spieren daalde met ongeveer 9% tot 27%. In de groep zonder herstelweekend daalde de insulinegevoeligheid van het hele lichaam met ongeveer 13%.
Volgens de onderzoekers wijzen de resultaten erop dat uitslapen in het weekend geen goede manier is om stofwisselingsproblemen door steeds terugkerend slaaptekort te voorkomen. Het ging om 36 mensen en een korte periode. Wat uitslapen op lange termijn doet, laat de studie niet zien.
Chronisch of langdurig slaaptekort inhalen
Wie langere tijd slecht slaapt, heeft meer aan de oorzaak dan aan extra uren in bed. Volgens Thuisarts komt slecht slapen vaak door stress, een onregelmatig slaapritme, psychische klachten of middelen zoals cafeïne, nicotine en alcohol. Onder een onregelmatig slaapritme noemt Thuisarts ook ’s nachts werken.
Thuisarts beschrijft een reactie die logisch lijkt: je gaat vroeg naar bed, slaapt langer uit of slaapt overdag om de gemiste slaap in te halen. Juist daardoor ga je volgens Thuisarts steeds slechter slapen. Je valt moeilijker in slaap, slaapt minder diep en ligt langer wakker.
Wat Thuisarts en de Hersenstichting adviseren
De adviezen hieronder komen uit de slaapadviezen van Thuisarts en de slaaptips van de Hersenstichting:
- Sta elke dag rond dezelfde tijd op, ook in het weekend en volgens Thuisarts ook als je niet bent uitgeslapen. Ga ook rond dezelfde tijd naar bed.
- Een keer laat naar bed is geen probleem, schrijft de Hersenstichting, maar probeer dan niet veel langer uit te slapen.
- Ga elke dag een uur naar buiten, vooral in de ochtend, en beweeg overdag genoeg.
- Drink in de 6 uur voor het slapen geen koffie, zwarte of groene thee, cola of energiedrank, en drink geen alcohol om in slaap te vallen.
- Leg je telefoon, tablet of computer 1 of 2 uur voor het slapen weg.
- Lig maximaal 8 uur in bed.
- Weet je niet waardoor je slecht slaapt? Vul een week een slaapdagboek in.
De Hersenstichting raadt geen dutjes of powernaps aan. Kom je de dag niet door zonder, slaap dan niet langer dan 20 minuten en niet na het middaguur.
Slaaptekort bij ploegendienst
Bij ploegendienst slaap je op wisselende tijden, dus vaste tijden zijn niet altijd haalbaar. Voor adviezen bij werken in wisselende diensten verwijst Thuisarts naar een aparte pagina over ’s nachts werken. Slaap je slecht door je werk, dan kun je volgens Thuisarts met de bedrijfsarts praten. Je leidinggevende hoeft niet te weten dat je daar bent geweest.
Hoe je slaapt na een nachtdienst, lees je in Slapen rond een nachtdienst. Op de pagina Ploegendienst en gezondheid: iPhone-apps voor slaap en herstel staan apps voor werk in diensten. Hoeveel diepe slaap je nodig hebt, lees je in Hoeveel diepe slaap heb je nodig?.
Je slaap bijhouden met AfterShift en Observa
Thuisarts raadt mensen die slecht slapen af om een smartwatch te gebruiken. Zo’n horloge meet je slaap volgens Thuisarts niet betrouwbaar en kan je onrustig maken. Een app vervangt ook geen advies van je huisarts of bedrijfsarts.
Lagerland Apps maakte AfterShift voor mensen in ploegendienst. De app leest je slaap uit de Gezondheid-app, dutjes inbegrepen, en meet je herstel van dienst tot dienst in plaats van van middernacht tot middernacht. De gratis ‘Slaapschuldtrend’ toont je gemiddelde schuld per nacht over je laatste 12 cycli, met het label ‘Schuld neemt toe’, ‘Stabiel’ of ‘Herstellend’. Na drie of meer oproepdiensten in 7 dagen krijgt de trend de badge ‘Oproepbare week’. De widget ‘Slaapschuld’ hoort bij Premium.
Observa is ook van Lagerland Apps en maakt van je gegevens uit de Gezondheid-app onder meer een slaapscore. De app zet je slaapschuld af tegen je eigen slaapdoel in plaats van tegen een vaste 8 uur.
AfterShift en Observa zijn bedoeld om je te informeren. Ze stellen geen diagnose en behandelen niets. Hoe lang het inhalen van jouw tekort duurt, kunnen ze je niet vertellen.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Helpen de slaapadviezen niet genoeg, dan raadt Thuisarts aan een afspraak te maken bij je huisarts om samen een behandeling te kiezen. Heel soms komt slecht slapen volgens Thuisarts door een slaapziekte, zoals slaap-apneu (je stopt vaak met ademen in je slaap en bent overdag heel slaperig) of rusteloze benen.
Bronnen
Vragen
Veelgestelde vragen
Kan je slaaptekort inhalen?
Hoe snel kun je slaaptekort inhalen?
Kun je slaaptekort inhalen door in het weekend uit te slapen?
Hoe haal je chronisch slaaptekort in?
Helpt een dutje om slaaptekort in te halen?
Wat kun je doen aan slaaptekort door ploegendienst?
Genoemd in dit artikel
Apps in dit artikel
Meer uit de blog